วันงดสูบบุหรี่โลก 2569 WHO เตือนยาสูบยังคร่าชีวิตคนทั่วโลกปีละกว่า 8 ล้านคน ขณะที่ไทยมีผู้ป่วยมะเร็งปอดใหม่กว่า 20,000 รายต่อปี ท่ามกลางปัญหาควันบุหรี่และฝุ่น PM2.5 ที่ยังกดดันระบบสาธารณสุข
วันที่ 31 พฤษภาคม 2569 ซึ่งตรงกับวันงดสูบบุหรี่โลก หรือ World No Tobacco Day โดย WHO ระบุว่า ปีนี้ใช้แนวคิด “Unmasking the Appeal - Countering Nicotine and Tobacco Addiction” หรือ “เปิดโปงกลยุทธ์ดึงดูดใจและต่อต้านการเสพติดนิโคตินและยาสูบ” เพื่อชี้ให้เห็นวิธีการตลาดรูปแบบใหม่ของอุตสาหกรรมยาสูบที่มุ่งเป้าไปยังเด็กและเยาวชนผ่านผลิตภัณฑ์นิโคตินสมัยใหม่ กลิ่นและรสชาติ รวมถึงการสื่อสารผ่านสื่อดิจิทัล
สำนักข่าว Next News รวบรวมข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก หรือ WHO, Global Cancer Observatory (GLOBOCAN 2022), International Agency for Research on Cancer (IARC), สถาบันมะเร็งแห่งชาติ และรายงานสาธารณสุขล่าสุด พบว่า แม้หลายประเทศทั่วโลกจะสามารถลดอัตราการสูบบุหรี่ลงได้ต่อเนื่องในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา แต่ยาสูบยังคงเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตที่ใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ และมะเร็งปอดยังเป็นโรคสำคัญที่คร่าชีวิตผู้คนจำนวนมากทั้งในระดับโลกและในประเทศไทย
จากข้อมูลของ WHO พบว่า ยาสูบยังคร่าชีวิตผู้คนทั่วโลกมากกว่า 8 ล้านคนต่อปี ในจำนวนนี้เป็นผู้ที่ไม่ได้สูบบุหรี่แต่เสียชีวิตจากควันบุหรี่มือสองประมาณ 1.3-1.6 ล้านคน แม้สัดส่วนผู้สูบบุหรี่ทั่วโลกจะลดลงจากประมาณ 1 ใน 3 ของประชากรผู้ใหญ่ในปี 2543 เหลือประมาณ 1 ใน 5 ในปัจจุบัน แต่จำนวนประชากรโลกที่เพิ่มขึ้นทำให้ยังมีผู้สูบบุหรี่รวมราว 1,250 ล้านคนทั่วโลก
WHO และรายงาน Global Report on Trends in Prevalence of Tobacco Use 2000-2030 ระบุว่า ในช่วง 5-10 ปีที่ผ่านมา หลายประเทศสามารถลดอัตราการสูบบุหรี่ได้จากมาตรการควบคุมเข้มงวด ทั้งการขึ้นภาษียาสูบ การห้ามโฆษณา การใช้ภาพคำเตือนบนซองบุหรี่ และมาตรการพื้นที่ปลอดบุหรี่ อย่างไรก็ตาม แนวโน้มการลดลงเริ่มชะลอตัวในบางภูมิภาค โดยเฉพาะประเทศรายได้ต่ำและปานกลางในเอเชียและแอฟริกา ขณะที่บางประเทศ เช่น อินโดนีเซียและอียิปต์ ยังพบแนวโน้มการสูบเพิ่มขึ้นในบางกลุ่มประชากร
WHO ยังประเมินว่า โลกอาจไม่สามารถบรรลุเป้าหมายลดอัตราการใช้ยาสูบลง 30% ภายในปี 2568 เมื่อเทียบกับฐานปี 2553 เนื่องจากอุตสาหกรรมยาสูบยังคงปรับตัวด้วยผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น บุหรี่ไฟฟ้าและถุงนิโคติน ซึ่งถูกใช้เป็นช่องทางเข้าถึงเยาวชนมากขึ้น
ข้อมูลจาก GLOBOCAN 2022 และ WHO ระบุว่า มะเร็งปอดยังเป็นหนึ่งในมะเร็งที่คร่าชีวิตผู้คนมากที่สุดของโลก โดยในปี 2565 มีผู้ป่วยมะเร็งปอดรายใหม่ประมาณ 2.5 ล้านราย และเสียชีวิตราว 1.8 ล้านรายทั่วโลก การสูบบุหรี่ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก คิดเป็นสาเหตุของมะเร็งปอดประมาณ 70-90% ในผู้ชาย และราว 50-70% ในผู้หญิง ขึ้นอยู่กับแต่ละภูมิภาค
หลายประเทศรายได้สูงเริ่มเห็นแนวโน้มผู้เสียชีวิตจากมะเร็งปอดลดลงอย่างชัดเจน หลังใช้นโยบายควบคุมยาสูบต่อเนื่องหลายทศวรรษ โดยข้อมูลจากสหรัฐอเมริการะบุว่า มาตรการควบคุมยาสูบช่วยป้องกันการเสียชีวิตจากมะเร็งปอดได้กว่า 3.8 ล้านราย ระหว่างปี 2513-2565 อย่างไรก็ตาม WHO เตือนว่า ผลกระทบจากการสูบบุหรี่มักใช้เวลาสะสมยาวนาน ทำให้แม้อัตราการสูบจะลดลง แต่จำนวนผู้ป่วยมะเร็งปอดยังคงสูงในหลายประเทศ เนื่องจากผู้ที่สูบในอดีตกำลังเข้าสู่วัยที่เริ่มแสดงอาการของโรค
WHO และองค์กรด้านสาธารณสุขยังระบุว่า ยาสูบสร้างภาระทางเศรษฐกิจมหาศาล โดยทำให้โลกสูญเสียมากกว่า 1.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี จากค่ารักษาพยาบาล การสูญเสียผลิตภาพแรงงาน และผลกระทบทางเศรษฐกิจอื่นๆ
สำหรับประเทศไทย ข้อมูลจาก GLOBOCAN 2022 ของ IARC ระบุว่า ไทยมีผู้ป่วยมะเร็งปอดรายใหม่ 23,494 ราย หรืออัตรามาตรฐานตามอายุ 18.1 ต่อประชากร 100,000 คน โดยผู้ชายมีอัตราป่วย 25.9 ต่อ 100,000 คน และผู้หญิง 11.7 ต่อ 100,000 คน ขณะที่ข้อมูลจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติและรายงานสาธารณสุขปี 2568-2569 ระบุว่า ไทยมีผู้ป่วยมะเร็งปอดรายใหม่เฉลี่ยวันละประมาณ 57 ราย หรือมากกว่า 20,000 รายต่อปี และมีผู้เสียชีวิตประมาณ 15,022 ราย หรือเฉลี่ยวันละ 41 ราย
สถาบันมะเร็งแห่งชาติระบุว่า มะเร็งปอดยังเป็นหนึ่งในมะเร็งที่คร่าชีวิตคนไทยสูงที่สุด โดยในผู้ชายอยู่ในอันดับต้นๆ รองจากมะเร็งตับ ส่วนในผู้หญิงอยู่ในอันดับ 5 แต่เมื่อนับรวมทั้งประเทศถือเป็นภาระสำคัญของระบบสาธารณสุขไทย
ข้อมูลในช่วง 5-10 ปีที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า แม้อัตราการสูบบุหรี่ของไทยลดลงต่อเนื่อง จากประมาณ 32% ในปี 2534 เหลือราว 19% ในปี 2560 จากผลของมาตรการควบคุมยาสูบ แต่จำนวนผู้ป่วยมะเร็งปอดโดยรวมยังเพิ่มขึ้นตามโครงสร้างประชากรสูงวัย และผลกระทบสะสมจากการสูบบุหรี่ในอดีต
ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขระบุว่า การสูบบุหรี่ยังเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งปอดในผู้ชายไทย ขณะที่ในผู้หญิงไทยพบสัดส่วนผู้ป่วยจากปัจจัยที่ไม่ใช่การสูบบุหรี่โดยตรงสูงกว่าหลายประเทศ โดยเฉพาะผลกระทบจากควันบุหรี่มือสอง มลพิษทางอากาศ และฝุ่น PM2.5
รายงานจากวารสาร Nature Scientific Reports ปี 2565 ซึ่งศึกษาพื้นที่ภาคเหนือของไทย ระบุว่า การสัมผัสก๊าซเรดอนภายในบ้านมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตจากมะเร็งปอดประมาณ 26% ในผู้ชาย และ 28% ในผู้หญิงของพื้นที่ดังกล่าว ขณะที่ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือยังถูกมองว่าเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งปอดในระยะยาว
ข้อมูลจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติยังระบุว่า ผู้ป่วยมะเร็งปอดในไทยมากกว่า 70% ถูกตรวจพบเมื่อโรคเข้าสู่ระยะลุกลามแล้ว ส่งผลให้อัตราการรอดชีวิตต่ำ แม้การตรวจคัดกรองด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความละเอียดต่ำในกลุ่มเสี่ยงสูงจะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้ แต่การเข้าถึงบริการยังจำกัด โดยเฉพาะในต่างจังหวัด
แนวโน้มในอนาคต นักวิจัยและองค์กรสาธารณสุขหลายแห่งคาดว่า จำนวนผู้ป่วยมะเร็งปอดในไทยอาจยังเพิ่มขึ้น หากไม่สามารถควบคุมปัจจัยเสี่ยงได้อย่างเข้มงวด ทั้งการสูบบุหรี่ ควันบุหรี่มือสอง ฝุ่น PM2.5 และผลิตภัณฑ์นิโคตินรูปแบบใหม่ที่กำลังได้รับความนิยมในกลุ่มเยาวชน
WHO ระบุว่า การเลิกสูบบุหรี่ยังเป็นมาตรการที่มีประสิทธิภาพสูงที่สุดในการลดความเสี่ยงมะเร็งปอดและโรคเรื้อรังอื่นๆ โดยผู้ที่เลิกสูบบุหรี่ก่อนอายุ 40 ปี สามารถลดความเสี่ยงเสียชีวิตจากโรคที่เกี่ยวข้องกับยาสูบได้เกือบ 90% เมื่อเทียบกับผู้ที่ยังสูบต่อเนื่อง
ในวันงดสูบบุหรี่โลกปี 2569 ตัวเลขผู้เสียชีวิตจากยาสูบมากกว่า 8 ล้านคนต่อปีทั่วโลก และผู้เสียชีวิตจากมะเร็งปอดในไทยเฉลี่ยวันละ 41 คน ยังคงสะท้อนว่า แม้หลายประเทศจะมีความคืบหน้าในการควบคุมยาสูบ แต่อันตรายจากการสูบบุหรี่ยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขระดับใหญ่ที่ต้องเผชิญต่อไปอีกหลายทศวรรษ หากไม่มีมาตรการควบคุมที่เข้มข้นและต่อเนื่องมากขึ้น
อ้างอิง:
WHO: Tobacco Fact Sheet https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco
WHO: World No Tobacco Day 2026 https://www.who.int/campaigns/world-no-tobacco-day/2026
WHO Report on the Global Tobacco Epidemic 2025 https://www.who.int/publications/i/item/9789240112063
WHO Global Report on Trends in Prevalence of Tobacco Use 2000-2030 https://www.who.int/publications/i/item/9789240088283
GLOBOCAN / IARC: Lung Cancer Statistics https://gco.iarc.fr/today/en
World Population Review: Smoking Rates by Country 2026 https://worldpopulationreview.com/country-rankings/smoking-rates-by-country
American Cancer Society: Tobacco Atlas and Reports (2025) https://pressroom.cancer.org/2025-tobacco-atlas
Global Cancer Observatory (GLOBOCAN 2022) Thailand Fact Sheet https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/764-thailand-fact-sheet.pdf
World Population Review: Lung Cancer Rates by Country 2026 https://worldpopulationreview.com/country-rankings/lung-cancer-rates-by-country
Nature Scientific Reports: Estimation of lung cancer deaths attributable to indoor radon exposure https://www.nature.com/articles/s41598-022-09122-y
Journal of Thoracic Oncology: Lung Cancer in Thailand https://www.jto.org/article/S1556-0864(20)30339-7/fulltext
