กสม. ชี้ สิทธิที่อยู่อาศัยคือศักดิ์ศรีมนุษย์ วอนรัฐแก้ปัญหาคนจนเมืองอย่างเป็นธรรมเน้นย้ำความสำคัญคนจนเมืองขับเคลื่อนเศรษฐกิจ ติงโครงการรัฐยังไล่รื้อชุมชนไม่เป็นธรรม จี้เร่งรับมือวิกฤตสิ่งแวดล้อมกระทบชีวิตคนไร้บ้าน
สำนักข่าว Next News รายงานว่าเมื่อวันที่ 4 ตุลาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้ออกสารเนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลก ประจำปี 2569 ซึ่งตรงกับวันจันทร์ที่ 5 ตุลาคม โดยเน้นย้ำถึง "สิทธิในที่อยู่อาศัย" ในฐานะสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานที่เชื่อมโยงโดยตรงกับศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ความเสมอภาค และการเข้าถึงโอกาสในการดำรงชีวิต กสม. ได้อ้างถึงกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม (ICESCR) ข้อ 11 ที่รับรองสิทธิของทุกคนในมาตรฐานการครองชีพและที่อยู่อาศัยที่เพียงพอ พร้อมทั้งระบุว่าการที่องค์การสหประชาชาติกำหนดให้วันจันทร์แรกของเดือนตุลาคมของทุกปีเป็นวันที่อยู่อาศัยโลกนั้น เพื่อย้ำเตือนถึงหน้าที่ของรัฐที่ต้องทำให้สิทธินี้เป็นจริงและสร้างหลักประกันด้านที่อยู่อาศัยให้แก่ประชาชนทุกกลุ่ม
สำหรับประเทศไทย กสม. ได้กล่าวว่า แม้รัฐจะดำเนินการแก้ไขปัญหาเรื่องการเข้าถึงที่อยู่อาศัยให้แก่ผู้มีรายได้น้อยในเมืองและชนบทผ่านโครงการต่าง ๆ เช่น โครงการบ้านมั่นคง โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง หรือโครงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยผู้มีรายได้น้อย แต่ปัญหาที่คนจนเมืองยังคงเผชิญคือการถูกไล่รื้อและเวนคืนที่ดินอย่างไม่เป็นธรรมจากการดำเนินการของรัฐ เช่น โครงการพัฒนาขนาดใหญ่ หรือการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะทางราง นอกจากนี้ ยังมีอุปสรรคในการเข้าถึงสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานในราคาที่เป็นธรรม ซึ่งที่ผ่านมามีเรื่องร้องเรียนมายัง กสม. เป็นระยะ
สถานการณ์ด้านสิ่งแวดล้อมยังเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ซ้ำเติมปัญหา โดยวิกฤตฝุ่น PM 2.5 และสภาวะอุณหภูมิที่ร้อนขึ้นส่งผลกระทบอย่างชัดเจนต่อคนจนเมืองที่ไม่มีระบบป้องกัน ขณะที่อุทกภัยที่เกิดขึ้นในหลายภูมิภาคของประเทศ รวมถึงกรุงเทพมหานครและปริมณฑลในห้วงที่ผ่านมา ยิ่งซ้ำเติมปัญหาด้านที่อยู่อาศัย ซึ่งอาจนำไปสู่การโยกย้ายถิ่นฐานและการแสวงหาที่อยู่อาศัยที่เอื้อต่อการใช้ชีวิตอย่างปลอดภัยในอนาคต
กสม. ชี้ว่า ผู้มีรายได้น้อย กลุ่มคนจนเมืองในชุมชนแออัด ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแรงงานนอกระบบ แรงงานข้ามชาติ แรงงานรายวันที่มีรายได้ไม่แน่นอน เป็นผู้เช่าอาศัยหรือไม่มีกรรมสิทธิ์ในที่ดิน ย่อมแบกรับความเสี่ยงต่อการไร้ที่อยู่อาศัย และมีอุปสรรคในการได้รับการช่วยเหลือเยียวยาจากรัฐมากกว่าประชากรกลุ่มอื่น
เนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลก ประจำปี 2569 กสม. ได้เน้นย้ำว่าคนจนเมืองมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ เช่น เป็นแรงงานในภาคบริการ และเป็นหน้าที่ของรัฐในการจัดหาและเปิดโอกาสให้ประชาชนทุกกลุ่มมีสิทธิเข้าถึงที่อยู่อาศัยที่มั่นคง ปลอดภัย ในราคาที่เป็นธรรม โดยให้ความสำคัญกับการกำหนดกฎหมาย นโยบาย และการดำเนินโครงการพัฒนาพื้นที่เมืองที่คำนึงถึงการมีส่วนร่วมและวิถีชีวิตวัฒนธรรมของชุมชนในพื้นที่ รวมถึงมีมาตรการที่พร้อมรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศซึ่งส่งผลกระทบต่อความมั่นคงในที่อยู่อาศัย ทั้งนี้ เพื่อให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีความปลอดภัยในชีวิต และมีส่วนร่วมพัฒนาประเทศให้บรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ได้โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
