สภาผู้บริโภคเรียกร้อง ETDA เร่งออกประกาศคุมโซเชียลมีเดีย บังคับยืนยันตัวตนผู้ใช้และผู้ลงโฆษณา หลัง Facebook Reels เปิดให้ปักสินค้าจาก Shopee ผ่าน Affiliate Partnerships หวั่นแพลตฟอร์มไม่รับผิดชอบเมื่อผู้บริโภคเสียหาย แนะผู้บริโภคระมัดระวัง ตรวจสอบร้านค้า หลีกเลี่ยงการโอนเงินตรง-ร้องเรียนเมื่อพบปัญหา
สำนักข่าว Next News รายงานว่าเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2569 น.ส.นิสรา แก้วสุข ผู้ช่วยเลขานุการคณะอนุกรรมการด้านสินค้าและบริการทั่วไป สภาผู้บริโภค เรียกร้องให้สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เร่งออกประกาศกำกับดูแลแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการบังคับยืนยันตัวตนของผู้ใช้และผู้ลงโฆษณาโดยด่วน หลังจากเมตา (Meta) เจ้าของเฟซบุ๊ก ได้เปิดให้ครีเอเตอร์สามารถแท็กสินค้าจากชอปปี้ (Shopee) ลงในคลิปสั้นเฟซบุ๊ก รีลส์ (Facebook Reels) ผ่านระบบเฟซบุ๊ก แอฟฟิลิเอท พาร์ตเนอร์ชิปส์ (Facebook Affiliate Partnerships) ซึ่งทำให้การชมคอนเทนต์กับการซื้อสินค้าเชื่อมถึงกันได้ในคลิกเดียว
น.ส.นิสรา ระบุว่า ระบบดังกล่าวเป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่าเส้นแบ่งระหว่างโซเชียลมีเดียกับแพลตฟอร์มซื้อขายกำลังเลือนหายไป เพราะแม้ธุรกรรมการซื้อขายจะไปสิ้นสุดที่แพลตฟอร์มตลาดออนไลน์ แต่เฟซบุ๊กก็ทำหน้าที่เป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการซื้อขายจริงแล้ว ความท้าทายของระบบนี้คือ แพลตฟอร์มอาจมองตัวเองเป็นเพียงตัวกลางเชื่อมต่อ แต่ในความเป็นจริง ผู้ทำตลาดออนไลน์โดยแปะลิงก์เพื่อโปรโมทสินค้า หรือแอฟฟิลิเอท (Affiliate) คือผู้รับผิดชอบหลักในฐานะผู้ชักชวนให้ซื้อสินค้า ขณะที่ตัวแพลตฟอร์มเองกลับยังไม่มีกฎหมายกำหนดให้ต้องรับผิดชอบในทางกฎหมายเมื่อเกิดปัญหา
ในกรณีที่ผู้บริโภคซื้อสินค้าผ่านลิงก์แอฟฟิลิเอทบนเฟซบุ๊กรีลแล้วเกิดปัญหา เช่น สินค้าไม่ตรงตามที่โฆษณาหรือไม่ได้รับสินค้า น.ส.นิสรา อธิบายว่า ความรับผิดชอบจะแบ่งออกอย่างชัดเจนคือ ผู้ที่แปะลิงก์แอฟฟิลิเอทมีหน้าที่รับผิดชอบในฐานะผู้ชักชวน คล้ายกับอินฟลูเอนเซอร์ที่รับค่าจ้างโปรโมทสินค้า ส่วนปัญหาเรื่องสินค้าและการจัดส่งตกเป็นความรับผิดชอบของผู้ขายบนชอปปี้ ขณะที่เฟซบุ๊กในฐานะแพลตฟอร์มที่เชื่อมโยงทั้งหมด ยังไม่มีกฎหมายกำหนดให้ต้องรับผิดชอบร่วมอย่างชัดเจน
น.ส.นิสรา กล่าวว่า หากผู้ที่ปักตะกร้าขายสินค้าปลอม ไม่ว่าจะช่องทางใด หากรู้ว่าเป็นสินค้าปลอมหรือละเมิดลิขสิทธิ์ จะมีความผิดทางกฎหมายเช่นเดียวกับคนขายทั่วไป ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 เจ้าของแบรนด์หรือเจ้าของลิขสิทธิ์สามารถฟ้องร้องได้ หากปักตะกร้าสินค้าห้ามจำหน่ายตามประกาศ สคบ. แพลตฟอร์มจะระงับการจำหน่ายหรือนำสินค้าออกจากระบบได้หากมีการแจ้ง แต่ในส่วนของมาตรการลงโทษยังไม่มีกฎหมายกำหนดชัดเจน
เร่งออกประกาศกำกับดูแลพร้อมบทลงโทษชัดเจน
น.ส.นิสรา ระบุถึงความเร่งด่วนในการออก (ร่าง) ประกาศคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง มาตรการเพื่อป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสำหรับผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ ภายใต้พระราชกำหนดมาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 คาดว่าจะช่วยปิดช่องโหว่ได้ หากกฎหมายมีผลบังคับใช้ แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียจะต้องดำเนินการตามมาตรการหลายประการ อาทิ การพิสูจน์ตัวตนผู้ใช้ทุกบัญชี การให้ผู้ลงโฆษณาต้องยืนยันตัวตน การยืนยันช่องทางติดต่อ การตรวจสอบและกลั่นกรองโฆษณา รวมถึงการระงับหรือปิดกั้นเนื้อหาที่เข้าข่ายความผิดโดยเร็วเมื่อได้รับแจ้งจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
"การป้องกันตัวเองของผู้บริโภคในตอนนี้กลายเป็นการที่ผู้บริโภคต้องอาศัยความระมัดระวังมากกว่าปกติ แต่ภาครัฐและแพลตฟอร์มต้องลงมือปฏิบัติ ร่วมรับผิดชอบ ไม่ใช่ให้ผู้บริโภคต้องแบกรับความเสี่ยงนี้ไว้ฝ่ายเดียว" น.ส.นิสรา กล่าวย้ำ
ด้านสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ได้ให้ข้อมูลกับสื่อมวลชนว่า กฎหมายดังกล่าวได้ผ่านขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็นสาธารณะแล้ว และอยู่ระหว่างการนำเสนอความเห็นและร่างประกาศต่อคณะกรรมการ คธอ. โดยคาดว่าจะสามารถออกบังคับใช้ได้ภายในเดือนมีนาคมนี้
คำแนะนำสำหรับผู้บริโภคระหว่างรอกฎหมาย
ในระหว่างที่รอประกาศฯ มีผลบังคับใช้ น.ส.นิสรา แนะนำให้ผู้บริโภคตรวจสอบร้านค้าก่อนทุกครั้ง โดยสังเกตว่าร้านค้ามีชื่อ-ที่อยู่จริง เบอร์ติดต่อ และหมายเลขจดทะเบียนธุรกิจที่ตรวจสอบได้หรือไม่ หากร้านค้าขาดข้อมูลเหล่านี้ให้ระวังเป็นพิเศษ นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการโอนเงินตรงเข้าบัญชีส่วนบุคคล และเลือกชำระผ่านช่องทางที่มีระบบคุ้มครองผู้ซื้อ เช่น ตัวกลางถือเงินของแพลตฟอร์ม หรือบัตรเครดิตที่ขอยกเลิกรายการได้ ที่สำคัญไม่ควรตัดสินใจซื้อจากโฆษณาหรือคอนเทนต์เพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะสินค้าราคาสูง ควรค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมจากแหล่งอื่นก่อนเสมอ
