เปิดแฟ้มคดีโกงโลก:คาซัคสถานร้องอนุญาโตฯ ปม บ.น้ำมันทุจริตสัญญาแสน ล.

คาซัคสถานยืนยันว่าความล่าช้าอย่างมีนัยยะสำคัญที่คาชากัน ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นแหล่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกถัดจากแหล่งน้ำมัน Prudhoe Bay ของอลาสก้า นั้นเกิดจากการคอร์รัปชันที่ในการจัดสรรสัญญาให้กับบริษัทต่างประเทศและการบริหารจัดการที่ผิดพลาดในช่วงทศวรรษ 2000

เปิดแฟ้มคดีโกงโลก สำนักข่าว Next News สัปดาห์นี้ขอนำเสนอความไม่โปร่งใสกรณีบริษัทจากต่างประเทศเข้าไปทำสัญญาน้ำมันกับประเทศคาซัคสถาน

โดยวันที่ 14 สิงหาคม 2569 สมาคมนักข่าวสืบสวนระหว่างประเทศ (ICIJ) ซึ่งเป็นเครือข่ายอิสระของนักข่าวสืบสวน 280 คน และองค์กรสื่อกว่า 140 แห่ง ครอบคลุมมากกว่า 100 ประเทศ ได้รายงานข่าวกรณีความไม่โปร่งใสของบริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่นานาชาติ ซึ่งเข้าไปทำสัญญาสัมปทานน้ำมันกับประเทศคาซัคสถาน โดยระบุว่า คาซัคสถานกำลังกล่าวหาบริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่ว่ามีการคอร์รัปชันที่อันเกี่ยวข้องกับสัญญาต่าง ๆ มูลค่า 1.07 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 3.54 แสนล้านบาท) ที่แหล่งน้ำมันคาชากัน (Kashagan) ซึ่งส่งผลให้โครงการน้ำมันที่สำคัญนี้ล่าช้าออกไป

ข้อกล่าวหาการคอร์รัปชันและการสมยอมราคา

รัฐบาลคาซัคสถานอ้างเอกสารขั้นตอนตามกฎหมายของกระบวนการอนุญาโตตุลาการลับว่า บริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่ระหว่างประเทศหลายแห่งได้ทำสัญญามูลค่า 1.07 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯที่แหล่งน้ำมันคาชากัน ซึ่งมีการสมยอมราคา มีการเพิ่มต้นทุนโดยไม่มีเหตุผล หรือได้มาจากการติดสินบน

ข้อกล่าวหานี้มุ่งเป้าไปที่สัญญาประมาณ 12 สัญญาที่กลุ่มบริษัทน้ำมันคอนซอร์เทียม North Caspian Operating Consortium (NCOC) ซึ่งดำเนินงานแหล่งน้ำคาชากัน ได้ออกให้กับบริษัทวิศวกรรมและการก่อสร้างระหว่างประเทศไม่กี่แห่งที่สร้างส่วนสำคัญของแหล่งน้ำมันขนาดใหญ่ของคาซัคสถานในช่วงคริสต์ทศวรรษ 2000

สำหรับกลุ่มบริษัท NCOC ประกอบด้วยเชลล์, เอ็กซอนโมบิล, เอนี่, โททาลเอ็นเนอร์จี้ส์, ไชน่า เนชั่นแนล ปิโตรเลียม คอมปานี และเจแปนอิน(Shell, ExxonMobil, Eni, TotalEnergies, China National Petroleum Company และ Japan’s Inpex)

การอนุญาโตตุลาการ และ NOCC ปฏิเสธข้อหา

ข้อกล่าวหาจากรัฐบาลคาซัคสถานนี้เป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินการอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศมูลค่า 1.6 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 5.3 ล้านล้านบาท) สำหรับโครงการคาชากัน ซึ่งรวมถึงข้อกล่าวหาเรื่องผลกำไรที่สูญเสียไปและความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม

แต่ศาลอนุญาโตตุลาการที่สังกัดศาลอนุญาโตตุลาการถาวรในกรุงเฮกยังไม่ได้ตัดสินใจใด ๆ เกี่ยวกับข้อเรียกร้องการคอร์รัปชันนี้

NCOC ได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาของคาซัคสถาน โดยอ้างถึงข้อบกพร่องในหลักฐานและกรณีหมดอายุความ ทางกลุ่มบริษัทระบุว่าสมาชิก NCOC ถือว่าพวกเขาได้ปฏิบัติตามสัญญาที่เกี่ยวข้อง กฎหมายคาซัคสถาน และมาตรฐานและแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดที่เกี่ยวข้อง พร้อมทั้งไม่สามารถให้ความเห็นเพิ่มเติมได้เนื่องจากลักษณะที่เป็นความลับของการดำเนินคดี นอกจากนี้ NCOC ยังอ้างว่าหลักฐานบางส่วนที่ได้มาจากการสืบสวนคดีติดสินบนในอิตาลี ชี้ให้เห็นว่าการมีส่วนร่วมในการทุจริตใด ๆ นั้นเป็นความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่รัฐของคาซัคสถาน ไม่ใช่บริษัทน้ำมัน

ความล่าช้าและผลกระทบต่อคาซัคสถาน

โครงการแหล่งน้ำมันคาชากัน ซึ่งเป็นแหล่งสำรองนอกชายฝั่งขนาดใหญ่ในทะเลแคสเปียนนั้นประสบปัญหาในการก่อสร้างมานานหลายปี เนื่องจากลักษณะทางธรณีวิทยาที่ซับซ้อน แรงดันน้ำมันสูง ระดับกำมะถันที่เป็นพิษสูง และภัยคุกคามจากน้ำแข็งทะเลในช่วงฤดูหนาว เดิมมีกำหนดจะเริ่มดำเนินการในกลางทศวรรษ 2000 แต่คาชากันเริ่มผลิตเต็มรูปแบบในปี 2559 ซึ่งเป็นความล่าช้าที่รัฐบาลคาซัคสถานอ้างว่าทำให้สูญเสียรายได้ไปหลายพันล้านดอลลาร์

คาซัคสถานยืนยันว่าความล่าช้าอย่างมีนัยยะสำคัญที่คาชากัน ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นแหล่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกถัดจากแหล่งน้ำมัน Prudhoe Bay ของอลาสก้า นั้นเกิดจากการคอร์รัปชันที่ในการจัดสรรสัญญาให้กับบริษัทต่างประเทศและการบริหารจัดการที่ผิดพลาดในช่วงทศวรรษ 2000

รัฐบาลคาซัคสถานอ้างว่าความล่าช้าที่เกี่ยวข้องกับการคอร์รัปชันเหล่านี้ทำให้การเริ่มผลิตเต็มรูปแบบที่คาชากันล่าช้าออกไป ซึ่งส่งผลให้การเริ่มต้นระยะการแบ่งปันผลกำไรที่ทำกำไรได้มากที่สุดสำหรับรัฐคาซัคสถานต้องเลื่อนออกไป ในขณะที่บริษัทน้ำมันยังคงพยายามทวงคืนต้นทุนการพัฒนาที่อ้างสิทธิ์ ซึ่งประมาณการอยู่ที่ 6 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 1.99 ล้านล้านบาท)

สรุปข้อพิพาทคาซัคสถาน-กลุ่มบริษัทน้ำมัน

การเดิมพันครั้งใหญ่สำหรับรัฐบาลคาซัคสถาน

คดีนี้มีการหารือข้อพาทที่ศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทนานาชาติ (International Dispute Resolution Centre) ของกรุงลอนดอน เชื่อกันว่าเป็นการเรียกร้องตามกระบวนการอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการยื่นฟ้องมา

โดยกระบวนการพิพาทของคาซัคสถานใหญ่เกินกว่าคดีที่บริษัทน้ำมัน Yukos ของนายมิคาอิล คอร์โดรอฟสกี (Mikhail Khodorkovsky) ยื่นฟ้องรัสเซียเป็นเงิน 1.14 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 3.77 ล้านล้านบาท) ซึ่งคดีนั้นส่งผลให้มีการตัดสินให้ชดเชย 5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ประมาณ 1.66 ล้านล้านบาท) แต่ยังไม่มีการบังคับใช้

การอนุญาโตตุลาการของคาซัคสถานนี้เกิดขึ้นหลังจากมีการประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2565 เพื่อต่อต้านการปฏิรูปประเทศที่ล่าช้าหลังจากสิ้นสุดการปกครองของประธานาธิบดีนูร์ซุลตัน นาซาร์บาเยฟ (Nursultan Nazarbayev) เมื่อสามปีก่อน การยื่นฟ้องครั้งนี้ถือเป็นการเดิมพันครั้งใหญ่สำหรับรัฐบาลของประธานาธิบดีคาสซิม-โจมาร์ต โตคาเยฟ (Kassym-Jomart Tokayev) ซึ่งนักวิเคราะห์กล่าวว่าเป็นการสร้างความตึงเครียดให้กับความสัมพันธ์ของประเทศกับบริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่และนักลงทุนต่างชาติในวงกว้าง

ประธานาธิบดีคาสซิม-โจมาร์ต โตคาเยฟ

ข้อตกลงการแบ่งปันผลผลิตและอนาคต

แหล่งน้ำมันคาชากันเป็นหนึ่งในสามแหล่งน้ำมันและก๊าซขนาดใหญ่ที่บริษัทน้ำมันระหว่างประเทศร่วมมือกับคาซัคสถานในการพัฒนาหลังจากการเป็นเอกราชของประเทศในปี 2534 การพัฒนาและข้อตกลงการแบ่งปันผลกำไรที่คาชากันและแหล่งน้ำมันอีกสองแหล่งคือคาราชากานัก (Karachaganak) และเทงกิซ (Tengiz) นั้นอิงตามสัญญาที่ซับซ้อนและเป็นความลับที่เรียกว่าข้อตกลงการแบ่งปันผลผลิต (PSA) ซึ่งบริษัทน้ำมันตกลงที่จะพัฒนาแหล่งน้ำมันและกู้คืนต้นทุนผ่านการขายน้ำมัน ก่อนที่จะเริ่มแบ่งปันผลกำไรกับรัฐเจ้าของ

กระบวนการอนุญาโตตุลาการแหล่งน้ำมันคาชากัน พร้อมกับการอนุญาโตตุลาการที่เพิ่งสรุปของแหล่งน้ำมันคาราชากานัก (Karachaganak) ได้กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่คาซัคสถานพยายามที่จะได้รับสิ่งที่เห็นว่าเป็นข้อตกลงที่ยุติธรรมมากขึ้นสำหรับแหล่งน้ำมันเหล่านี้

ตามรายงานของรอยเตอร์ส คำตัดสินการอนุญาโตตุลาการของคาราชากานัก เมื่อต้นปี2569 ซึ่งเป็นไปในทางของคาซัคสถาน ได้ระบุว่ารัฐบาลคาซัคสถานยอมรับว่าเคยมีการทุจริตและการฉ้อโกง จนถึงปี 2565

ในกรณีของคาชากัน ICIJ รายงานเมื่อปีที่แล้วว่าคาซัคสถานอ้างว่าบริษัทน้ำมันกำลังได้รับรายได้จากน้ำมันถึง 98% จากคาชากันหลังจากจ่ายค่าลิขสิทธิ์เริ่มต้น

แหล่งข่าวแจ้งกับ ICIJ ว่าหนึ่งในทางเลือกที่บริษัทน้ำมันเสนอในการเจรจาข้อตกลงปัจจุบันเกี่ยวกับคาชากันคือการยกเลิกข้อตกลงการแบ่งปันผลผลิตเดิม ซึ่งยังอยู่ในระยะการเรียกคืนต้นทุน และเปลี่ยนไปใช้กิจการร่วมค้าใหม่สำหรับการพัฒนาแหล่งน้ำมันต่อไป

อย่างไรก็ตาม NCOC ปฏิเสธที่จะแสดงความคิดเห็นเรื่องนี้

ที่มา https://www.icij.org/investigations/caspian-cabals/kazakhstan-alleges-big-oil-corruption-tainted-10-7-billion-in-contracts-delayed-key-oil-project/