News Logo
หน้าแรก
เปิดฤดูฝุ่น PM2.5 ไทยเสี่ยงหนักแค่ไหน? เจาะสาเหตุ-มาตรการรับมือปี 2570

เปิดฤดูฝุ่น PM2.5 ไทยเสี่ยงหนักแค่ไหน? เจาะสาเหตุ-มาตรการรับมือปี 2570

18 พ.ย. 2569 11:06
googleตั้ง Next News เป็นข่าวโปรดบน Google

ฤดูฝุ่น PM2.5 กลับมาอีกครั้ง กรุงเทพฯ พบค่าฝุ่นเกินมาตรฐานหลายพื้นที่ในช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน แม้สถานการณ์บางวันจะดีขึ้น แต่กรมควบคุมมลพิษเตือนฝุ่นมีแนวโน้มสะสมเพิ่ม ขณะที่กระทรวงสาธารณสุขประเมิน 40 จังหวัดเสี่ยงสูง ประชาชนกลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคนต้องเฝ้าระวัง ด้านภาครัฐเตรียมยกระดับมาตรการรับมือปี 2570 ตั้งแต่ควบคุมการเผา ไฟป่า รถควันดำ ไปจนถึงการดูแลสุขภาพประชาชน

ประเทศไทยเริ่มเข้าสู่ฤดู ฝุ่น PM2.5 อีกครั้ง โดยปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็กในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 โดยเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ศูนย์ข้อมูลคุณภาพอากาศกรุงเทพมหานครรายงานค่าเฉลี่ย PM2.5 ทั่วกรุงเทพฯ อยู่ที่ 34.4 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ใกล้ระดับมาตรฐานเฉลี่ย 24 ชั่วโมงของประเทศไทยที่กำหนดไว้ไม่เกิน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ขณะที่มีพื้นที่เกินมาตรฐาน 10 เขต โดยเขตบางเขนมีค่าสูงสุด 48.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร อยู่ในระดับเริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ

ขณะที่ล่าสุด เช้าวันที่ 18 พฤศจิกายน ค่าเฉลี่ยฝุ่นทั่วกรุงเทพฯ ลดลงมาอยู่ที่ 18.4 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และคุณภาพอากาศโดยรวมอยู่ในเกณฑ์ดี แต่กรมควบคุมมลพิษยังเตือนให้เฝ้าระวังช่วงวันที่ 19-20 พฤศจิกายน เนื่องจากมวลอากาศเย็นที่แผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบนอาจทำให้การระบายอากาศลดลง และเอื้อต่อการสะสมของฝุ่นใกล้พื้นดิน โดยเฉพาะในเขตเมืองและพื้นที่ที่มีแหล่งกำเนิดมลพิษหนาแน่น

การเพิ่มขึ้นและลดลงของค่าฝุ่นในช่วงเวลาเพียงไม่กี่วันแสดงให้เห็นถึงความผันผวนของคุณภาพอากาศ แต่ปัญหา PM2.5 ไม่ได้จำกัดอยู่ที่สถานการณ์เฉพาะวัน เนื่องจากประเทศไทยต้องเผชิญมลพิษทางอากาศในลักษณะนี้เป็นประจำทุกปี โดยกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า จากข้อมูลระหว่างปี 2567-2569 พบมากกว่า 60 จังหวัดเคยมีค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน และในจำนวนนี้มี 40 จังหวัดที่จัดเป็นพื้นที่เสี่ยงสูง เนื่องจากมีค่าฝุ่นเกินเกณฑ์ต่อเนื่อง 3 ปี ส่วนใหญ่อยู่ในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล ขณะที่ประชาชนกลุ่มเปราะบางราว 16 ล้านคนทั่วประเทศจำเป็นต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษในช่วงฤดูฝุ่น

สาเหตุสำคัญที่ทำให้ฝุ่นสะสมเพิ่มขึ้นในช่วงปลายปีมาจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะช่วงที่อากาศเย็นและลมอ่อน ทำให้มลพิษจากแหล่งกำเนิดต่างๆ ระบายออกจากพื้นที่ได้ยาก รวมถึงบางช่วงที่เกิดภาวะอุณหภูมิผกผัน ซึ่งทำให้อากาศใกล้พื้นดินถูกกักอยู่ใต้ชั้นอากาศด้านบน ส่งผลให้ฝุ่นสะสมในระดับที่ประชาชนหายใจเข้าไปได้มากขึ้น นอกจากนี้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังเฝ้าระวังความเป็นไปได้ที่ปรากฏการณ์เอลนีโญและความแปรปรวนของอุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรอินเดีย (IOD) จะทำให้บางพื้นที่มีสภาพอากาศแห้งแล้งและเพิ่มความเสี่ยงไฟป่าในปี 2570 แม้ระดับความรุนแรงยังขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นจริง

อย่างไรก็ตาม แหล่งกำเนิด PM2.5 แตกต่างกันตามลักษณะพื้นที่ ในกรุงเทพฯ และเมืองขนาดใหญ่ มลพิษส่วนหนึ่งมาจากการจราจร โดยเฉพาะรถยนต์เครื่องยนต์ดีเซลที่ปล่อยควันดำ รวมถึงโรงงานอุตสาหกรรม กิจกรรมก่อสร้าง และการเผาในที่โล่ง ขณะที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีปัจจัยสำคัญจากไฟป่า การเผาเศษวัสดุทางการเกษตร และหมอกควันข้ามแดน ซึ่งสามารถเคลื่อนตัวเข้าสู่ประเทศไทยตามทิศทางลม ทำให้การแก้ปัญหาฝุ่นจำเป็นต้องพิจารณาแหล่งกำเนิดและสภาพอากาศของแต่ละพื้นที่ควบคู่กัน

ความแตกต่างดังกล่าวยังทำให้ช่วงเวลาที่ต้องเฝ้าระวังฝุ่นไม่ตรงกัน โดยกรมควบคุมมลพิษระบุว่า กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีช่วงเสี่ยงหลักระหว่างเดือนพฤศจิกายน-มีนาคม ภาคกลางระหว่างเดือนพฤศจิกายน-พฤษภาคม ส่วนภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะเริ่มเผชิญความเสี่ยงมากขึ้นตั้งแต่เดือนมกราคม-พฤษภาคม หมายความว่าแม้สถานการณ์ฝุ่นในกรุงเทพฯ จะเริ่มคลี่คลายในช่วงต้นปี แต่หลายจังหวัดยังอาจเผชิญปัญหาต่อเนื่องไปจนถึงปลายฤดูแล้ง

สำหรับผลกระทบต่อสุขภาพ องค์การอนามัยโลก (WHO) อธิบายว่า PM2.5 เป็นฝุ่นละอองที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5 ไมครอน สามารถเข้าสู่ส่วนลึกของปอด และอนุภาคบางส่วนอาจเข้าสู่กระแสเลือดได้ การสัมผัสฝุ่นทั้งในระยะสั้นและระยะยาวเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงโรคระบบทางเดินหายใจ โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง รวมถึงมะเร็งปอด โดยเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังเป็นกลุ่มที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ แม้ค่าฝุ่นจะยังไม่เกินมาตรฐานของประเทศไทย แต่ไม่ได้หมายความว่าจะปราศจากความเสี่ยงต่อสุขภาพทั้งหมด

ด้านมาตรการรับมือ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ประชุมพิจารณาร่างมาตรการรับมือสถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง ปี 2570 เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายนที่ผ่านมา โดยมุ่งเปลี่ยนแนวทางจากการแก้ไขปัญหาเมื่อค่าฝุ่นเพิ่มสูงขึ้น มาเป็นการป้องกันและควบคุมมลพิษตั้งแต่แหล่งกำเนิด หลังข้อมูลช่วงวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568 ถึง 14 ตุลาคม 2569 พบว่าค่าเฉลี่ยฝุ่นทั่วประเทศลดลง 5% เมื่อเทียบกับช่วงก่อนหน้า แต่หลายพื้นที่ยังเริ่มมีแนวโน้มฝุ่นเพิ่มขึ้นตั้งแต่เดือนตุลาคม 2569

ร่างมาตรการดังกล่าวครอบคลุมการดำเนินงาน 5 ด้านหลัก ได้แก่ การควบคุมการเผาในพื้นที่เกษตรและส่งเสริมการทำเกษตรแบบไม่เผา การป้องกันและควบคุมไฟป่า การลดมลพิษจากยานพาหนะและโรงงานอุตสาหกรรม การจัดการหมอกควันข้ามแดนผ่านความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านและกลไกอาเซียน ตลอดจนการบริหารจัดการด้านงบประมาณ การเฝ้าระวังและการดูแลสุขภาพประชาชน โดยมีแนวทางสนับสนุนให้เกษตรกรใช้เครื่องจักรไถกลบและนำเศษวัสดุการเกษตรไปใช้ประโยชน์แทนการเผา ควบคู่กับมาตรการจำกัดการรับซื้อผลผลิตบางประเภทที่เกี่ยวข้องกับการเผาในกระบวนการผลิต

สำหรับเป้าหมายเบื้องต้นของร่างมาตรการปี 2570 มีการกำหนดแนวทางลดพื้นที่เผาไหม้ในป่าไม่น้อยกว่า 10% ลดพื้นที่เผาในภาคเกษตร 10-15% ลดค่าเฉลี่ย PM2.5 ประมาณ 5-10% และลดจำนวนวันที่ฝุ่นเกินมาตรฐาน 5-15% เมื่อเทียบกับปี 2569 อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้ยังเป็นเป้าหมายของแผนที่ต้องติดตามการรับรองและการนำไปปฏิบัติ รวมถึงผลการดำเนินงานเมื่อสิ้นสุดฤดูฝุ่น

ในระดับเมือง กรุงเทพมหานครเตรียมยกระดับมาตรการรับมือปี 2570 โดยตั้งเป้าลดจำนวนวันที่ฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐานจาก 28 วัน เหลือไม่เกิน 20 วัน ผ่านมาตรการหลัก 66 มาตรการตลอดทั้งปี พร้อมเพิ่มความเข้มงวดเมื่อค่าฝุ่นเข้าสู่ระดับสีส้มและสีแดง โดยเฉพาะการตรวจสอบรถควันดำ โรงงานที่มีหม้อไอน้ำ พื้นที่ก่อสร้างและโรงผสมคอนกรีต รวมถึงการใช้ข้อมูลจากสถานีตรวจวัดและระบบวิเคราะห์แหล่งกำเนิดฝุ่นเพื่อช่วยกำหนดมาตรการให้ตรงกับปัญหาในแต่ละพื้นที่

อีกหนึ่งมาตรการสำคัญคือการขยายการใช้เขตมลพิษต่ำ หรือ Low Emission Zone (LEZ) เพื่อจำกัดรถที่ก่อมลพิษสูงเข้าพื้นที่กรุงเทพฯ ในช่วงที่เข้าเงื่อนไขวิกฤต โดยมีระบบ Green List หรือบัญชีสีเขียวสำหรับขึ้นทะเบียนรถที่ผ่านเกณฑ์และได้รับสิทธิตามมาตรการดังกล่าว ควบคู่กับโครงการ “โปรสู้ฝุ่น ลด PM2.5 Together” ซึ่งกรุงเทพมหานครร่วมกับกรมควบคุมมลพิษและภาคเอกชนสนับสนุนให้ประชาชนนำรถยนต์เข้าตรวจเช็กและบำรุงรักษาเครื่องยนต์ พร้อมส่วนลดค่าบริการและอะไหล่สูงสุด 50% ระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 ถึง 31 มีนาคม 2570 เพื่อลดการปล่อยมลพิษจากยานพาหนะ

ขณะเดียวกัน กระทรวงสาธารณสุขเตรียมมาตรการดูแลประชาชนกลุ่มเสี่ยง โดยให้ความสำคัญกับ 40 จังหวัดที่มีปัญหาฝุ่นต่อเนื่อง ผ่านการประเมินความเสี่ยงด้านสุขภาพ การจัดทำแผนที่และทะเบียนกลุ่มเปราะบางเพื่อให้เจ้าหน้าที่ติดตามดูแลถึงบ้าน ตลอดจนการขยายบริการห้องปลอดฝุ่น มุ้งสู้ฝุ่น คลินิกมลพิษ และบริการแพทย์ทางไกล (Telemedicine) พร้อมผลักดันการพัฒนาแอปพลิเคชัน “พื้นที่ปลอดภัย” เพื่อรวบรวมข้อมูลสถานที่และบริการช่วยเหลือประชาชนให้เข้าถึงได้สะดวกขึ้น

อย่างไรก็ตาม การลดผลกระทบด้านสุขภาพยังต้องดำเนินควบคู่กับการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ เนื่องจากห้องปลอดฝุ่น หน้ากากป้องกันฝุ่น และบริการทางการแพทย์เป็นมาตรการช่วยลดความเสี่ยงเมื่อประชาชนต้องเผชิญมลพิษแล้ว ขณะที่การลดการเผา ควบคุมการปล่อยมลพิษจากรถยนต์และอุตสาหกรรมเป็นมาตรการที่มุ่งลดฝุ่นในบรรยากาศโดยตรง ประเด็นสำคัญที่ต้องติดตามต่อไปจึงอยู่ที่ประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย ความต่อเนื่องของงบประมาณ และผลการลดฝุ่นที่ตรวจสอบได้จริง โดยเฉพาะเมื่อการจัดการแหล่งกำเนิดบางประเภทจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานและหลายจังหวัด

สำหรับประชาชน กรมอนามัยแนะนำให้ตรวจสอบค่าฝุ่นก่อนออกจากบ้านเป็นประจำ โดยเฉพาะวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ควรลดหรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งที่ต้องใช้แรงมาก หากจำเป็นต้องออกนอกอาคารควรสวมหน้ากาก N95 หรือ KN95 ที่กระชับกับใบหน้า ขณะที่ภายในบ้านควรปิดประตูหน้าต่างในช่วงที่ฝุ่นสูง ลดกิจกรรมที่ทำให้เกิดฝุ่นหรือควันภายในอาคาร และใช้เครื่องฟอกอากาศที่มีแผ่นกรองประสิทธิภาพสูงหากสามารถจัดหาได้ ส่วนผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจและโรคหัวใจควรเตรียมยาประจำตัวให้พร้อม หากมีอาการไอรุนแรง แน่นหน้าอก หรือหายใจลำบาก ควรรีบเข้ารับการประเมินจากแพทย์

ประชาชนสามารถติดตามสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 และแนวโน้มคุณภาพอากาศผ่านหลายช่องทาง ได้แก่ เว็บไซต์ Air4Thai ของกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งแสดงข้อมูลจากสถานีตรวจวัดทั่วประเทศ ทั้งค่าฝุ่นรายชั่วโมง ค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง และการคาดการณ์ล่วงหน้า เว็บไซต์ AirBKK สำหรับตรวจสอบค่าฝุ่นรายพื้นที่ในกรุงเทพฯ รวมถึงเว็บไซต์ Air GISTDA ที่แสดงข้อมูลฝุ่นในรูปแบบแผนที่ เพื่อช่วยติดตามความแตกต่างของคุณภาพอากาศในแต่ละพื้นที่

นอกจากนี้ ยังสามารถใช้แอปพลิเคชัน Life Dee ซึ่งรวบรวมข้อมูลคุณภาพอากาศ คำแนะนำด้านสุขภาพ และตำแหน่งห้องปลอดฝุ่นหรือสถานบริการสุขภาพใกล้เคียง ส่วนประชาชนที่ต้องการรับการแจ้งเตือนผ่าน LINE สามารถเพิ่มเพื่อนบัญชี LINE Alert (@linealert) เพื่อรับข้อมูลแจ้งเตือนเมื่อค่าฝุ่นเพิ่มสูงขึ้น โดยควรตรวจสอบทั้งค่าฝุ่นในพื้นที่จริงและเวลาที่ข้อมูลได้รับการอัปเดต เนื่องจากสถานการณ์อาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดวัน

แม้ปริมาณฝุ่น PM2.5 จะเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามสภาพอากาศในแต่ละวัน แต่การกลับมาของฤดูฝุ่นครั้งใหม่ยังเป็นบททดสอบสำคัญของมาตรการจัดการมลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะการลดฝุ่นจากต้นทางให้เกิดผลจริง ก่อนที่ประชาชนจะต้องเผชิญผลกระทบต่อสุขภาพซ้ำอีกครั้ง เพราะการรับมือฤดูฝุ่นไม่ได้จบลงเมื่อค่าฝุ่นลดต่ำกว่ามาตรฐาน หากยังต้องติดตามว่ามาตรการที่ดำเนินการตลอดทั้งปีสามารถลดการสัมผัสมลพิษและปกป้องสุขภาพประชาชนได้มากเพียงใด

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ก

ก

ก



ก

ก

ก

section icon

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ทิ้ง E-Waste แล้วได้อะไร? AIS ผนึกภาครัฐเปิดเครื่องมือคำนวณผลลดโลกร้อน
ทิ้ง E-Waste แล้วได้อะไร? AIS ผนึกภาครัฐเปิดเครื่องมือคำนวณผลลดโลกร้อน